Interpelacje i zapytania radnych - IX kadencja 2024-2029

Szanowny Panie Prezydencie,

działając w imieniu mieszkanek i mieszkańców Szczecina, zwracam się z interpelacją dotyczącą praktyki Urzędu Stanu Cywilnego w Szczecinie w zakresie transkrypcji zagranicznych aktów małżeństwa zawartych przez pary osób tej samej płci, a także szkolenia zakupionego w tej sprawie ze środków publicznych.

Stan prawny w tej sprawie jest dziś jednoznaczny. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 25 listopada 2025 r. w sprawie C-713/23 orzekł, że jeżeli państwo członkowskie przewiduje instytucję transkrypcji zagranicznych aktów małżeństwa, musi stosować ją jednakowo do par różnopłciowych i jednopłciowych, w przeciwnym razie narusza art. 21 ust. 1 TFUE oraz art. 7 i art. 21 Karty praw podstawowych UE.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 marca 2026 r. (sygn. II OSK 216/21) potwierdził, że polskie urzędy mają obowiązek dokonania transkrypcji, i wprost wskazał, że obowiązek ten istnieje niezależnie od ograniczeń technicznych systemu teleinformatycznego i niezależnie od brzmienia wzorów aktu małżeństwa. NSA stwierdził też, że uznanie takiego małżeństwa nie narusza podstawowych zasad porządku prawnego RP, a Konstytucję należy czytać w całości, w tym zawarty w niej nakaz ochrony życia rodzinnego. Tożsame stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z 28 kwietnia 2026 r. Konsekwencją transkrypcji jest ponadto obowiązek odnotowania zmiany stanu cywilnego w rejestrze PESEL, wynikający z ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności.

Od 23 sierpnia 2026 r. wchodzi w życie rozporządzenie Ministra Cyfryzacji oraz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 22 maja 2026 r., wprowadzające nowe wzory dokumentów stanu cywilnego. Usuwa ono ostatnią przeszkodę o charakterze wyłącznie technicznym. Podkreślić przy tym trzeba, że zgodnie z wyrokiem NSA obowiązek transkrypcji istniał niezależnie od kształtu wzorów dokumentów i nie może być od nich uzależniany.

Z dokumentów opublikowanych w BIP Urzędu Miasta Szczecin wynika, że GMS zawarła z Fundacją Instytut Naukowy im. prof. Józefa Litwina z Lublina zamówienie nr WO-II.2403.14.2026.DS, którego przedmiotem było szkolenie pracowników pt. „Przeniesienie do rejestru stanu cywilnego, w drodze transkrypcji, zagranicznego aktu małżeństwa zawartego przez osoby tej samej płci na kanwie orzeczenia NSA z 20 marca 2026 r. sygn. II OSK 216/21".

Zamówienie zawarto 27 marca 2026 r., a więc siedem dni po wydaniu wyroku NSA, z terminem realizacji do 31 marca 2026 r. Sam fakt zamówienia szkolenia bezpośrednio po przełomowym wyroku NSA oceniam pozytywnie, to dowód, że Urząd potraktował orzeczenie poważnie i chciał się do niego przygotować. Problemem jest to, u kogo tę wiedzę kupiono i czego w istocie dotyczyła.

Stowarzyszenie Miłość Nie Wyklucza ujawniło 5 sierpnia 2026 r., że szkolenia organizowane przez Fundację Instytut Naukowy im. prof. Józefa Litwina, wydawcę czasopisma „Metryka", służą instruowaniu urzędników, jak odmawiać parom osób tej samej płci transkrypcji i jak uzasadniać decyzje odmowne.

Prowadzący te szkolenia redaktor naczelny „Metryki", dr Piotr Kasprzyk z Wydziału Prawa i Administracji Akademii Sztuki Wojennej w Warszawie, w audycji „Rozmowy niedokończone" w Radiu Maryja i Telewizji Trwam, jak relacjonuje Stowarzyszenie Miłość Nie Wyklucza, ocenił dokonywanie transkrypcji jako działanie bezprawne, akty małżeństwa wydawane parom jednopłciowym określił jako mające „wartość makulatury", wyrok TSUE nazwał „błędnym", wyrok NSA „wewnętrznie niespójnym", a urzędników wezwał do unieważniania już dokonanych transkrypcji.

Zwracam uwagę na chronologię: szkolenie dla pracownika Urzędu Miasta Szczecin odbyło się w marcu, a przywołane wypowiedzi padły publicznie w lipcu. W chwili zawierania zamówienia Urząd nie mógł ich zatem znać i nie stawiam w tym zakresie zarzutu. Dziś jednak wiemy, kto i z jakim przekonaniem prowadził to szkolenie i to zmienia sytuację. Skoro ten sam wykładowca w lipcu wzywał urzędników do unieważniania dokonanych transkrypcji, to GMS ma obowiązek sprawdzić, czego uczył w marcu i co z tego trafiło do praktyki naszego Urzędu Stanu Cywilnego.

W powyższej sytuacji należy zweryfikować, czy GMS nie zakupił szkoleń, które uczyły praktyk stojących w sprzeczności z prawem i przedstawiały rozwiązania ułatwiające odrzucanie transkrypcji. Szczecinianki i Szczecinianie, którzy zawarli małżeństwo w innym kraju Unii Europejskiej, nie mogą być zakładnikami poglądów osoby udzielającej szkolenia.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na poniższe pytania:
1. Kwota 299,00 zł za szkolenie odpowiada cenie preferencyjnej przewidzianej dla prenumeratorów czasopisma „Metryka". Czy Gmina Miasto Szczecin lub Urząd Stanu Cywilnego prenumeruje to czasopismo? Jeżeli tak, od kiedy i za jaką kwotę?
2. Proszę o udostępnienie programu szkolenia oraz otrzymanych materiałów szkoleniowych, w tym wzorów pism i wzorów uzasadnień decyzji.
3. Czy program lub materiały szkolenia zawierały argumentację na rzecz odmowy dokonania transkrypcji bądź wzory uzasadnień decyzji odmownych? Czy prowadzący szkolenie przedstawiał wyrok NSA z 20 marca 2026 r. jako wiążący, czy jako podlegający zakwestionowaniu?
4. Ile wniosków o transkrypcję zagranicznego aktu małżeństwa zawartego przez parę osób tej samej płci wpłynęło do Urzędu Stanu Cywilnego w Szczecinie od listopada 2025 r. do dnia dzisiejszego?
5. W ilu przypadkach dokonano transkrypcji, a w ilu wydano decyzję odmowną? Jaką podstawę prawną i jakie uzasadnienie faktyczne wskazano w decyzjach odmownych?
6. Czy w przypadku dokonanych transkrypcji Urząd wprowadził odpowiadającą im zmianę stanu cywilnego w rejestrze PESEL oraz umożliwił zmianę nazwiska na podstawie faktu zawarcia małżeństwa? Jeżeli nie to z jakiego powodu?
7. Czy którakolwiek z decyzji odmownych została zaskarżona, a jeżeli tak, jaki jest stan tych postępowań i jakie stanowisko zajmuje w nich Gmina Miasto Szczecin?
8. Jakie wytyczne, polecenia służbowe lub procedury wewnętrzne wydał Pan Prezydent, jako organ, w którego imieniu działa kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w związku z wyrokami TSUE i NSA oraz w związku z wejściem w życie 23 sierpnia 2026 r.rozporządzenia wprowadzającego nowe wzory dokumentów stanu cywilnego?
9. Czy Urzędnicy Stanu Cywilnego uczestniczyli w innych szkoleniach dotyczących powyższego zagadnienia, jeśli tak, jaki był program tych szkoleń? Proszę o udostępnienie materiałów szkoleniowych.

Interpelujący Radni:

• Przemysław Słowik (Koalicja Obywatelska)