Interpelacje i zapytania radnych - IX kadencja 2024-2029

Szanowny Panie Prezydencie,
zwracam się z prośbą o przedstawienie informacji oraz podjęcie analizy dotyczącej funkcjonowania układu hydrologiczno-hydraulicznego oraz stanu środowiska przyrodniczego w rejonie zbiorników wodnych Jeleniego Stawu oraz Stawu Kiełpińskiego, położonych w dolinie cieku Niedźwiedzianka.
W mojej ocenie jest to obszar o lokalnie dużym znaczeniu przyrodniczym, hydrologicznym i społecznym, który wymaga całościowego spojrzenia oraz przeprowadzenia kompleksowej analizy jego funkcjonowania.
1. Historyczny reżim hydrologiczny układu
Analiza historycznych materiałów kartograficznych wskazuje, że obszar ten był dawniej systemem podmokłych łąk (być może wcześniej zmeliorowanych) związanych z doliną cieku Niedźwiedzianka.
Na niemieckiej mapie topograficznej Messtischblatt 2654 Altdamm (wydanie z 1937 r.) widoczne są nazwy Gr. Kolpinwiese (Große Kolpinwiese) oraz Kl. Kolpinwiese (Kleine Kolpinwiese). Obejmują one obszar dzisiejszych zbiorników wodnych oraz otaczających je terenów podmokłych. To obszary łąkowe z systemem rowów o znaczeniu melioracyjnym.
Analiza tej mapy wskazuje, że w północno-zachodniej części kompleksu znajdowało się obniżenie terenowe odpowiadające dzisiejszemu Jeleniemu Stawowi, natomiast w części południowo-wschodniej znajdował się obszar odpowiadający dzisiejszemu Stawowi Kiełpińskiemu.
Materiały kartograficzne sprzed II wojny światowej wskazują również, że Niedzwiedzianka na wysokości dzisiejszego Stawu Kiełpińskiego prowadziła koryto z pominięciem Stawu Kiełpińskiego bezpośrednio w kierunku dzisiejszego Jeleniego Stawu.
Powojenne mapy topograficzne (już po zalaniu obu łąk) wskazują, że pojawia się doprowadzalnik do Kiełpińskiego Stawu, zaś nadal głównym korytem Niedźwiedzianki położonym w pierwotnym śladzie część przepływu kierowana była bezpośrednio w kierunku dalszego odcinka cieku Niedźwiedzianka z pominięciem obszaru dzisiejszego stawu.
Ślady tego rozwiązania widoczne są nie tylko na mapach historycznych, ale również w analizie współczesnego ukształtowania terenu, w szczególności w danych numerycznego modelu terenu oraz w zobrazowaniach lidarowych.
2. Stan techniczny przepustów i ograniczenia przepływu
Jednym z kluczowych problemów wpływających na funkcjonowanie całego układu hydrologicznego jest stan techniczny przepustu na cieku Niedźwiedzianka, znajdującego się na granicy gminy Miasto Szczecin z gminą Stare Czarnowo, w miejscu gdzie ciek przechodzi pod drogą gruntową stanowiącą przedłużenie ul. Świętochowskiego i dalej jednocześnie pod drogą rowerową prowadzącą w kierunku Płoni po śladzie dawnej linii kolejowej.
Z przeprowadzonych obserwacji terenowych wynika, że przepust ten jest w znacznym stopniu zamulony.
Od strony górnej wody zamulenie obejmuje około 60% przekroju hydraulicznego, natomiast od strony dolnej wody zamulenie wynosi około 80–90% przekroju przepustu.
Stan ten w sposób oczywisty ogranicza przepustowość hydrauliczną obiektu i utrudnia swobodny przepływ wody w cieku.
W przypadku niewielkich przepływów charakterystycznych dla tego cieku, szacowanych w minionym tygodniu na poziomie maksymalnie 0,05–0,1 m³/s, tak duże ograniczenie przekroju przepustu może istotnie wpływać na ilość wody dopływającej do dalszych odcinków systemu hydrologicznego.
W konsekwencji może to prowadzić do ograniczenia zasilania układu zbiorników wodnych obejmującego Staw Kiełpiński oraz Jeleni Staw.
W związku z powyższym jednym z podstawowych działań technicznych, które należałoby rozważyć, jest oczyszczenie przepustu oraz przywrócenie jego drożności hydraulicznej.
3. Zaburzenie rozdziału wód w rejonie Stawu Kiełpińskiego
Drugim istotnym problemem jest obecny sposób rozdziału wody w rejonie Stawu Kiełpińskiego.
Analiza materiałów kartograficznych wskazuje, że historycznie część wody z cieku Niedźwiedzianka była kierowana bezpośrednio w stronę Jeleniego Stawu, natomiast część była prowadzona doprowadzalnikiem do Stawu Kiełpińskiego.
Jednocześnie nadmiar wody ze Stawu Kiełpińskiego był odprowadzany dalej do Niedźwiedzianki, dzięki czemu woda mogła następnie zasilać również Jeleni Staw.
Obecnie taki układ przepływu nie funkcjonuje.
Po pierwsze nie istnieje bezpośrednie połączenie cieku Niedźwiedzianka powyżej Stawu Kiełpińskiego z jego dalszym odcinkiem poniżej stawu. Historyczny bypass hydrologiczny nie funkcjonuje, mimo że jego przebieg pozostaje czytelny w rzeźbie terenu.
4. Tama bobrowa i ograniczenie dopływu do Stawu Kiełpińskiego
Dodatkowym elementem wpływającym na funkcjonowanie układu hydrologicznego jest obecność tamy bobrowej w doprowadzalniku prowadzącym wodę do Stawu Kiełpińskiego.
Tama ta powoduje spiętrzenie wody w doprowadzalniku o kilkadziesiąt centymetrów, a być może nawet o około jeden metr. W efekcie woda nie wpływa w sposób swobodny do zbiornika.
Można przypuszczać, że część wody przedostaje się do akwenu poprzez przesiąkanie przez groblę oddzielającą doprowadzalnik od zbiornika, część być może podczas większego przepływu przelewa się ponad koroną grobli.
5. Brak zasilania Jeleniego Stawu
W efekcie opisanych zmian woda z Kiełpińskiego Stawu nie wypływa (dolna krawędź przepustu na wylocie znajduje się obecnie powyżej rzędnej zwierciadła wody w Kiełpińskim Stawie), siłą rzeczy nie płynie dalej, a w konsekwencji Jeleni Staw nie posiada obecnie żadnego zasilania powierzchniowego z cieku Niedźwiedzianka.
Zbiornik ten zasilany jest jedynie:
– opadami atmosferycznymi,
– w niewielkim stopniu spływem powierzchniowym z najbliższego otoczenia.
Jednocześnie koryto cieku Niedźwiedzianka pomiędzy Stawem Kiełpińskim a Jelenim Stawem jest w znacznym stopniu zdegradowane - skarpy uległy obsunięciu, szerokość w dnie jest zmienna, trapezowy przekrój kształtu koryta uległ przekształceniu i jest obecnie nieregularny, nie ma jednolitego spadku dna, a jednocześnie przepust (stary? związany z prowadzoną obok budową?) w korycie wydaje się nie być zupełnie drożny. Jednym słowem koryto na odcinku Staw Kiełpiński - Jeleni Staw sprawia wrażenie nienapełnionego od co najmniej dekady.
6. Konieczność uporządkowania hydrauliki układu
W moim przekonaniu wszelkie działania dotyczące poprawy stanu środowiska w tym miejscu powinny rozpocząć się od uregulowania hydraulicznego całego układu oraz przywrócenia właściwego reżimu hydrologicznego.
Bez przywrócenia zasilania Jeleniego Stawu, bez wyjaśnienia sposobu funkcjonowania Stawu Kiełpińskiego – który pozostaje własnością prywatną – oraz bez uwzględnienia zapisów miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (zarówno pod kątem stosunków wodnych, jak i regulacji środowiskowych) trudno mówić o skutecznych działaniach naprawczych w tym obszarze.
Jednym z kluczowych elementów takich działań powinna być również stabilizacja poziomu zwierciadła wody w Jelenim Stawie, potencjalnie na poziomie zbliżonym do historycznego poziomu około 13,2 m n.p.m. Dzisiaj ten poziom jest znacznie niższy: zdjęcia lidarowe pokazują rzędną zwierciadła wody na poziomie 12,5-12,6 m n.p.m., zaś analiza zdjęć fotograficznych (z mediów wszczecinie.pl sprzed roku i aktualnego) pokazuje przesunięcie linii brzegowej w kierunku środka stawu o 5-7 metrów, co może odpowiadać obniżeniu rzędnej zwierciadła o ok .15-20 cm w ciągu roku. Doskonale obrazuje to również ekotonowa strefa zadrzewień nadbrzeżnych (w głównej mierze olcha) znajdująca się dzisiaj w sporym oddaleniu od linii brzegu, czyli w takim miejscu, które z punktu widzenia jego naturalnego występowania nie byłoby możliwe. Wszystko to jasno pokazuje, że - co tu dużo mówić, problem Jeleniego Stawu jest wieloaspektowy.
Realizacja działań zmierzających do (po ewentualnym długotrwałym zasilaniu) do ustabilizowania historycznego poziomu rzędnej zwierciadła wymagałaby oczywiście przeprowadzenia odpowiednich analiz hydrologicznych oraz uzyskania pozwolenia wodnoprawnego na budowę urządzenia wodnego i piętrzenie wody, zgodnie z przepisami ustawy Prawo wodne.
7. Stan środowiska i siedlisko przyrodnicze 3150-1 (być może 3150-2?)
Zarówno Jeleni Staw, jak i Staw Kiełpiński wykazują cechy siedliska przyrodniczego 3150 – starorzecza i naturalne eutroficzne zbiorniki wodne.
Niezależnie od szczegółowej kwalifikacji siedliskowej konieczne jest prowadzenie regularnego monitoringu środowiskowego, obejmującego parametry fizykochemiczne wody oraz dynamikę wzrostu roślinności wodnej i szuwarowej.
Jednym z istotnych problemów jest postępująca ekspansja trzcinowisk, prowadząca do stopniowego zarastania zbiorników.
W takich warunkach wskazane może być prowadzenie działań polegających na okresowym usuwaniu części roślinności szuwarowej, w szczególności trzciny, w okresie jesienno-zimowym. Takie działanie w pewnym stopniu ogranicza dopływ biogenów do zbiornika (roślinność wynurzona jest ich "magazynem"), co jest istotne w przypadku przyspieszonych procesów eutrofizacyjnych akwenu.
Można również rozważyć wprowadzenie pływających wysp roślinnych, które wspierałyby procesy naturalnej filtracji wody.
8. Znaczenie zbiorników w systemie błękitno-zielonej infrastruktury
Małe zbiorniki wodne, takie jak Jeleni Staw i Staw Kiełpiński, mogą pełnić istotną rolę w systemie błękitno-zielonej infrastruktury miasta, stanowiąc element retencji krajobrazowej oraz naturalnej filtracji wód.
Jednocześnie pełnią ważne funkcje społeczne, stanowiąc miejsca rekreacji oraz kontaktu mieszkańców z przyrodą. To jest całkowicie bezsporne.
9. Możliwość utworzenia użytków ekologicznych
W przeszłości rozważano również możliwość utworzenia użytków ekologicznych obejmujących zarówno Jeleni Staw, jak i Staw Kiełpiński.
Rozwiązanie takie nie pozbawiłoby mieszkańców możliwości korzystania z tego miejsca, natomiast wprowadziłoby określone obowiązki związane z ochroną przyrody, w szczególności w zakresie prowadzenia monitoringu środowiskowego oraz działań z zakresu ochrony czynnej.
Jednocześnie mogłoby to stworzyć możliwość pozyskania środków finansowych na działania ochronne, a także wzmocnić zaangażowanie społeczności lokalnej w opiekę nad tym obszarem.
Tego typu rozwiązanie mogłoby również przyczynić się do podniesienia świadomości ekologicznej mieszkańców, w tym w szczególności dzieci i młodzieży.
10. Pytania
W związku z powyższym zwracam się z prośbą o udzielenie informacji:
1. Czy Gmina Miasto Szczecin posiada analizy dotyczące funkcjonowania układu hydrologicznego w rejonie Jeleniego Stawu i Stawu Kiełpińskiego? Czy są schematy całości układu hydrologiczno-hydraulicznego dla opisywanego odcinka Niedźwiedzianki?
2. Czy planowane jest oczyszczenie przepustu na cieku Niedźwiedzianka w rejonie ul. Świętochowskiego?
3. Czy Miasto analizowało możliwość przywrócenia historycznego rozdziału wód w rejonie Stawu Kiełpińskiego w taki sposób, by część wody bezpośrednio, z pominięciem Stawu Kiełpińskiego, płynęła w kierunku Jeleniego Stawu?
4. Czy prowadzone są badania jakości wody oraz monitoring przyrodniczy tych zbiorników (najprawdopodobniej prowadzenie monitoringu dla Stawu Kiełpińskiego leży w gestii RDOŚ - obszar Natura 2000, zaś dla JEleniego Stawu w gestii GMS)? Jakie są ostatnie wyniki tego monitoringu?
5. Czy rozważane jest utworzenie użytków ekologicznych obejmujących Jeleni Staw i Staw Kiełpiński?
6. Czy Prezydent Miasta Szczecin jako organ właściwy wydawał swego czasu pozwolenia wodnoprawne - na budowę przepustu pod drogą gruntową stanowiącą przedłużenie ul. Świętochowskiego oraz pod nasypem dawnej kolei? Proszę o załączenie tej decyzji. Kto jest właścicielem przepustu?
7. Czy Prezydent Miasta Szczecin jako organ właściwy wydawał swego czasu pozwolenia wodnoprawne na piętrzenie wody w Stawie Kiełpińskim i budowę urządzeń wodnych (jakichkolwiek) w okolicy Stawu Kiełpińskiego?
8. Czy kiedykolwiek wydawano dla Gminy Miasta Szczecin pozwolenie wodnoprawne na budowę urządzeń wodnych na odpływie z JEleniego Stawu i / lub piętrzenie wody w Jelenim Stawie? Proszę o załączenie decyzji.
9. Czy Miasto jest w posiadaniu jakiejkolwiek ekspertyzy hydrologicznej dla omawianego odcinka cieku Niedźwiedzianka i urządzeń wodnych na tym odcinku (wliczając w to staw rybacki - o ile Staw Kiełpiński nadal jest stawem rybackim - klasoużytek Wsr niekoniecznie musi stanowić podstawę do dalszej klasyfikacji Stawu Kiełpińskiego jako urządzenia wodnego)? Proszę o ewentualne jej załączenie?
10. Czy Gmina Miasto Szczecin prowadziła badania fizyko-chemicznego stanu wody w JElenim Stawie i w Stawie Kiełpińskim? Chodzi mi o m.in. temperaturę, przezroczystość, ilość zawiesiny, odczyn (pH), tlen rozpuszczony, BZT5, ChZT-Cr, azot amonowy, azotany, azot ogólny, fosfor ogólny, fosforany, czy też zawartość metali i związków powierzchniowo czynnych oraz przewodność elektryczną.
11. Jakie działania Gmina Miasto Szczecin zamierza podjąć:
• dla poprawy sytuacji hydrologicznej w zlewni Niedźwiedzianki, w szczególności dla stałego zasilania i zastabilizowania rzędnej zwierciadła wody w Jelenim Stawie,
• dla poprawy sytuacji w zakresie fizyko-chemii wody w Jelenim Stawie (pod kątem przekroczeń norm),
• dla wyeksponowania walorów przyrodniczych, zapobieżenia dalszej sukcesji roślinności wynurzonej (obecnie 75-80 procent historycznej powierzchni zbiornika jest albo zarośnięta szuwarem albo całkowicie zalądowiona),
• dla ograniczenia antropopresji lub też skanalizowania aktywności turystycznej i rekreacyjnej (zwłaszcza w okresie rozrodu ornitofauny)?
W załączeniu przesyłam odpowiednio opisane zdjęcia / zrzuty ekranu:
• cieku Niedźwiedzianka - w okolicach niedrożnego przepustu pod drogą gruntową i drogą dla rowerów, w okolicach Kiełpińskiego Stawu, między Kiełpińskim Stawem a JElenim Stawem, poniżej Jeleniego Stawu,
• map topograficznych - z Messtichblatt, powojennych topograficznych i także z wykresami NMT z geoportalu, mapy hipsometrycznej z geoportalu z okolicy Stawu Kiełp[ińskiego,
• Jeleniego Stawu - z poglądem na poszerzenie brzegu, strefę ekotonową, i widoki ogólne roślinności wynurzonej oraz zalądowionych fragmentów
• zgryzów bobrowych i tamy bobrowej na doprowadzalniku do Stawu Kiałpińskiego
 

Interpelujący Radni:

• Marek Duklanowski (Prawo i Sprawiedliwość)